Chủ nhật, 22 Tháng 10 2017
Trang chủ Đoàn thanh niên Tin hoạt động Đoàn thanh niên Hướng đi nào để việc thực hành môn Ngữ Văn trong trường học đạt hiệu quả tốt?

Mạng giáo dục VNedu

Website Trường trực tuyến

Kỳ thi HSG năm 2015-2016

Website các trường ĐH, CĐ

Website liên kết

THỐNG KÊ

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterHôm nay311

Hiện tại: 133 khách, 1 bots 
Hướng đi nào để việc thực hành môn Ngữ Văn trong trường học đạt hiệu quả tốt?
Thứ hai, 01 Tháng 5 2017 07:24

Hướng đi nào để việc thực hành môn Ngữ Văn trong trường học

đạt hiệu quả tốt?

--------

 

               Môn Ngữ Văn – một môn học gắn liền với cội nguồn dân tộc, với tiếng mẹ đẻ, với quốc hồn, quốc túy, với thẳm sâu truyền thống của tổ tiên từ trong huyết mạch mỗi con người. Cho dù có trải qua bao nhiêu thời đại, bao nhiêu sự cách tân, bao nhiêu đổi thay về những hình thức, quy trình thi cử, thì đây vẫn là một trong những môn học chính quyết định việc đánh giá năng lực của người học ở mỗi một cấp học.

               Xưa nay, môn Ngữ Văn luôn được đề cao trong chương trình giáo dục các bậc học, bởi giá trị nhân văn sâu sắc, tính giáo dục cần thiết, khả năng tri thức và ngôn ngữ kỳ diệu của môn học này đã giúp ích rất nhiều cho quá trình dạy và học! Bởi học Văn là học làm người! Và dạy Văn là dạy cách làm người. Chính vì vậy mà so với các môn học khác, môn Tiếng Việt ở bậc tiểu học hay môn Ngữ Văn ở bậc trung học cơ sở, trung học phổ thông hay bậc đại học luôn được xem là một môn học “sang trọng”, “đẳng cấp” và luôn được “đặc cách” dành cho nhiều sự quan tâm ưu ái đặc biệt.

               Nằm trong nhóm các môn học khoa học xã hội, môn Ngữ Văn giúp định hướng giáo dục và dẫn dắt cảm thụ cho người học thiên về các giá trị tinh thần, như tính tư tưởng, tính triết lý, tính nhân văn, giáo dục nhân cách, lối sống, đạo đức, tình cảm, tư duy, quan niệm… Do vậy, người yêu thích học môn Ngữ Văn thường là người có nội tâm phong phú, có nhân cách tốt, có tâm hồn rộng mở, biết phân biệt phải trái, biết ứng xử hài hòa trong đời sống thường ngày. Và hơn hết, đó là người có cái tâm trong sáng, cao thượng, vị tha, bao dung, có lối sống chuẩn mực, không làm điều trái với lẽ phải, với luân thường đạo lý. Còn người dạy Văn xưa nay lại càng đòi hỏi là người có phẩm chất cao quý, cuộc sống đời thường là hình mẫu, mỗi lời nói là khuôn vàng thước ngọc, mỗi hành vi đều là hình ảnh nêu gương, luôn được xã hội đề cao, trọng vọng, được người đời kính nể.

               Đã qua cái thời mà việc học chú trọng nhiều về lý luận, giáo dục ngày nay chuyển hướng sang đặt nặng việc thực hành, theo phương châm “học đi đôi với hành”, giúp cho người học kiểm chứng lý thuyết và vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống. Đây là một định hướng phù hợp với xu thế chung, để rút ngắn khoảng cách giữa nhà trường và xã hội, nhằm tạo sự hài hòa giữa môi trường giáo dục với nhu cầu việc làm và thực tiễn cuộc sống đối với người học.

               Hiện nay, việc tổ chức thực hành đối với đa số các môn học trong trường phổ thông về cơ bản đã được ổn định. Với cách hiểu: thực hành giúp cho người học được mắt thấy, tai nghe, tự tay thực hiện được một phần hoặc một sản phẩm hoàn thiện theo một quy trình cụ thể, tự rút ra được kinh nghiệm và ý nghĩa, tự biết cách vận dụng vào thực tiễn trong những tình huống cụ thể… Và điều này được áp dụng khá dễ dàng đối với các môn khoa học tự nhiên. Trong giờ thực hành môn Lý, người học có thể lắp ráp và vận hành được một hệ thống động cơ nào đó; giờ thực hành môn Hóa thì có thể điều chế được một số hợp chất hóa học; giờ thực hành môn Sinh học có thể phát hiện ra tế bào vi sinh trong môi trường; giờ thực hành môn Công nghệ có thể thiết kế được một bản vẽ trong lĩnh vực xây dựng…

               Vậy còn môn Ngữ Văn thì làm sao để thực hành đạt được hiệu quả? Trước nay, để thực hành môn Ngữ Văn, trong phạm vi giờ học trên lớp giáo viên thường cho học sinh làm bài viết, dành thời gian để học sinh luyện tập, hướng dẫn cho các em phương pháp phân tích tác giả tác phẩm, rèn kỹ năng viết, tập nhận dạng các loại hình văn học, trau dồi kỹ năng ngôn ngữ, phong cách thuyết trình, liên hệ, vận dụng lồng ghép các vấn đề thực tiễn của xã hội… Hoặc tổ chức thi ngâm thơ, bình thơ, đố thơ, tọa đàm trao đổi về tác giả tác phẩm… Hay thi viết cảm xúc, cảm nhận về một dòng văn học, một chủ đề tư tưởng… Với những cách làm đa dạng đó, trong nhà trường đã bắt đầu định hình được một chút nào đó cái gọi là một “sản phẩm” thực hành của môn Ngữ Văn. Bởi theo như cách hiểu mang thuần tính “công thức” thì sản phẩm thực hành môn Ngữ Văn là sản phẩm của tư duy, của sự so sánh, liên tưởng, vận dụng, hiểu biết và chiêm nghiệm.

               Tuy nhiên, muốn cho việc thực hành môn Ngữ Văn thể hiện hết được ý nghĩa của bộ môn này thì cần phải có hướng mở, “thoát ra” nhiều hơn so với việc thực hành các môn học khác. Các hình thức tổ chức thực hành môn Văn như đã kể trên tuy đã có thực hiện ở nhiều nơi nhưng vẫn chưa thể gọi là đủ. Bởi đây là một môn học đòi hỏi cả người dạy và người học cần có sự sáng tạo, linh hoạt, mềm dẻo không ngừng để biến hóa phù hợp trong mỗi hoàn cảnh, ngữ cảnh, theo từng điều kiện và ý muốn chủ quan của người thực hiện. Sao cho mỗi một sản phẩm được tạo ra đều toát lên ý nghĩa về mặt tư tưởng, thể hiện đúng thế giới quan của người dạy, người học và mang tính giáo dục sâu sắc.

               Các hoạt động Câu lạc bộ, diễn đàn, nhóm sở thích đối với môn Văn nên cần duy trì và đẩy mạnh hơn ở các đơn vị, cơ sở giáo dục. Đây chính là bề nổi thu hút người học đến gần hơn với môn Văn và cũng là hình thức để “mềm hóa” môn Văn. Thông qua hoạt động, dễ dàng phát hiện nhân tố nổi bật, làm nòng cốt để tiếp tục phát triển phong trào. Giáo viên bộ môn Văn có thể phối hợp với tổ chức Đoàn – Hội – Đội trong nhà trường để tổ chức thực hiện các loại hình hoạt động này.

               Sân khấu hóa các tác phẩm văn học – có thể xem là một dạng bài tập thực hành hấp dẫn cho người học môn Văn, đã được một số nơi áp dụng hiện nay. Tái hiện lại một phần hoặc toàn bộ nội dung tác phẩm văn học dưới hình thức một trong những thể loại của sân khấu cho phép thực hiện được trong nhà trường, như: tiểu phẩm, kịch, chập, cải lương, tuồng, ca cổ, ca nhạc, tấu hài…. Cách làm này đáp ứng đúng nhu cầu muốn vươn tới cái mới của thanh niên học sinh hiện nay. Là phương pháp làm mới cho tác phẩm văn học và tạo nhiều cơ hội cho người học được phát huy tài năng, năng khiếu, kỹ năng, kỹ thuật trong các công đoạn như: biên soạn tiểu phẩm, viết kịch bản, lời bình, đóng vai, hóa thân thành các nhân vật… Hiện nay, chưa có nhiều người dạy Văn mạnh dạn định hướng cho người học cách làm này. Tuy vậy, đã có một số đơn vị trường, một số giáo viên có kinh nghiệm đã áp dụng và kết quả mang lại nhiều tín hiệu tích cực. Học sinh cảm thấy say mê, hứng thú nhiều hơn với môn Văn. Giờ học Văn trở nên sinh động, hấp dẫn và lôi cuốn hơn. Các em được học một cách chủ động, được tự mình trải nghiệm, khám phá, hóa thân và sẽ nhớ dai, nhớ sâu hơn đối với kiến thức cần ghi nhớ… Và những bài tập thực hành đóng vai như vậy cho dù khán giả chỉ là thầy và bạn, nhưng cũng trở thành những dấu ấn mạnh mẽ trong suốt cuộc đời của các em. Chưa kể nó còn ảnh hưởng tới yếu tố nghề nghiệp sau này bởi lẽ, đây cũng là một phương pháp hướng nghiệp tích cực đối với những em có năng khiếu ngành nghề thuộc lĩnh vực xã hội – nhân văn.

               Phê bình tác phẩm văn học – là một cách tiếp cận tác phẩm văn học với yêu cầu cao và mang tính chuyên nghiệp hơn. Tuy có khó nhưng đây chính là một phương thức để người học thể hiện tư duy độc lập của mình, không bị khuôn sáo gò ép trong việc bộc lộ ý chí, cảm nhận, tư tưởng, tình cảm của cá nhân đối với tác giả, tác phẩm hay đối với một trào lưu, một giai đoạn hoặc một dòng văn học. Phương pháp này có thể áp dụng cho nhóm học sinh khá giỏi môn Văn, vừa tạo cơ hội cho các em nghiên cứu đào sâu tác phẩm, vừa rèn luyện khả năng lập luận sắc bén, khẳng định bản lĩnh vững chắc trong việc đánh giá, nhìn nhận vấn đề. Học sinh bây giờ được tiếp thu kiến thức từ nhiều chiều, các em thu nhận thông tin từ nhiều kênh chứ không chỉ ở trong nhà trường, đây cũng là điều kiện thuận lợi về nguồn cơ sở dữ liệu cho bài tập thực hành phê bình văn học. Đương nhiên, khi ra dạng bài tập này thì vai trò của người dạy Văn là vô cùng quan trọng, để giúp người học Văn giữ được một nhân sinh quan đúng đắn, không bị thiên lệch, không quá sa đà khi khen và chê so với các chuẩn mực quy ước trong quá trình đánh giá, phê bình tác phẩm văn học.

               Sáng tác ra các tác phẩm văn học nghệ thuật và báo chí – là một dạng thực hành văn học đòi hỏi tư duy ở cấp độ cao hơn. Người học vận dụng khả năng sáng tạo của mình để “làm ra” những tác phẩm mới thuộc các thể loại văn học và báo chí, như: thơ, bài viết, mẩu chuyện, truyện ngắn, ký, phóng sự, tranh hội họa, ảnh nghệ thuật, ca khúc, ca cổ… Không phải tất cả học sinh đều sáng tác hay, nhưng các em có thể sáng tác được, viết được, vẽ được, bằng sự suy nghĩ, trí tưởng tượng, bằng cảm nhận cá nhân về thế giới xung quanh mình. Trong bài tập thực hành này, khi người dạy Văn định hướng được những chủ đề thích hợp sẽ giúp cho người học sáng tạo ra những tác phẩm văn học đạt chất lượng khá tốt. Điều đáng nói ở đây là cần trân trọng mỗi một “sản phẩm” làm ra, vì dù nhỏ hay lớn thì nó cũng là những “tác phẩm” của chính người học, bởi có thể đó là một tác phẩm duy nhất trong đời, nhưng cũng có thể từ sự định hướng này mà trở thành một sự phát triển nghề nghiệp cho những cá nhân giàu niềm đam mê và có tài năng thực sự trong lĩnh vực sáng tác.

               Thực hiện các đoạn phim, video-clip, hình ảnh theo chủ đề về các vấn đề xã hội có liên quan đến môn Văn học, như: văn hóa giao thông, bảo vệ môi trường, xu hướng chọn nghề, tâm lý lứa tuổi, thái độ sống, trách nhiệm của thanh niên với gia đình và xã hội… Những bài tập thực hành dạng này đã mang tính thực tiễn cao và đòi hỏi tính chuyên nghiệp sâu sắc, nhưng cũng không quá khó đối với những học sinh có sự say mê khi đã bắt đầu định hướng nghề nghiệp. Khi các em tập làm những “phóng viên tập sự”, đi săn ảnh, đi ghi hình, tự mình đạo diễn cho một cảnh quay… thì rõ ràng bài học Ngữ Văn từ trong trang sách đã bước hẳn ra ngoài cuộc sống rồi.

               Trước tình hình chung về việc dạy và học Văn trong trường học hiện nay không còn mấy thu hút, trong khi bộ môn Văn vẫn là một trong những môn chính đánh giá kết quả tốt nghiệp và thi tuyển đầu vào các cấp học phổ thông, kể cả thi vào các lớp chuyên, lớp chọn cũng cần phải có môn Văn, có lẽ đã đến lúc người dạy Văn và các nhà quản lý giáo dục cần mạnh dạn thực hiện đồng loạt các giải pháp làm cho môn Văn trở lại lôi cuốn người học. Giờ thực hành bao giờ cũng lý thú hơn nhiều so với giờ học lý thuyết, vậy tại sao chúng ta chưa mạnh dạn cho học sinh của mình làm những bài thực hành môn Văn học với những sản phẩm thực thụ giống như là các môn học khác? Sinh hoạt Câu lạc bộ, tổ chức diễn đàn, sự kiện văn học theo chủ đề là việc nên làm thường xuyên. Trong phạm vi lớp học, trường học thầy và trò vẫn có thể thực hiện được những hình thức sân khấu hóa tác phẩm văn học. Trong khuôn khổ tiết học, học sinh vẫn có thể trình bày suy nghĩ cá nhân về phê bình tác phẩm văn học. Với góc nhìn và vốn sống đã có, các em học sinh vẫn có thể sáng tác ra được những “tác phẩm” của riêng mình. Cũng như các em có thể hình thành từng nhóm “phóng viên nhỏ” để từng bước tiếp cận với thực tế cuộc sống bên ngoài xã hội…

               Con người Việt Nam ta ai cũng được nuôi dưỡng và lớn lên từ những mạch nguồn văn chương lai láng. Tất cả nguồn tri thức văn chương tự nhiên như đã được chứa đựng tiềm ẩn từ trong sâu thẳm tâm thức của mỗi người. Chỉ cần được khơi dậy thì bao nhiêu tiềm lực ấy ắt sẽ bộc lộ mạnh mẽ. Cũng như chúng ta hy vọng và tin tưởng môn Ngữ Văn trong trường học sẽ xứng tầm với vị trí của nó, là một môn học dạy làm người. Vậy nên, cần làm cho môn học này không chỉ hay đẹp ở kiến thức lý thuyết, mà còn phải có những nội dung thực hành phong phú, để nâng tầm giá trị và mức độ quan trọng của nó trong hệ thống các môn học ở các cấp học hiện nay.

 

                                                           Ngọc Điệp

 

Share
Các tin mới:
Các tin khác: